KKTC Deprem Yönetmeliği 2015 ve Deprem Bölgeleri

Kısa cevap: KKTC deprem yönetmeliği, resmi adıyla “KKTC Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik 2015”, Bakanlar Kurulu onayıyla 18 Haziran 2015'te Resmî Gazete'de yayımlandı ve yeni yapılan bütün resmi ve özel binaların depreme dayanıklı tasarımını düzenliyor. Yönetmeliğin ekindeki haritaya göre Gazimağusa, Güzelyurt ve Lefke gibi yerleşimler 2. derece, Lefkoşa, Girne ve İskele gibi yerleşimler 3. derece deprem bölgesinde. Yönetmeliği İnşaat Mühendisleri Odası ve Planlama ve İnşaat Dairesi yürütüyor.

Bu yazı, KKTC'de konut almayı düşünen ve satın alacağı binanın hangi deprem kurallarına göre tasarlandığını merak eden okurlar için hazırlandı. Yönetmeliğin kapsamını, deprem bölgelerinin nasıl belirlendiğini ve bir alıcının proje ya da ikinci el konut incelerken hangi belgeleri sorması gerektiğini resmi metne dayanarak anlatıyoruz. Depreme dayanıklı bir binanın genel özelliklerini ise depreme dayanıklı bina nasıl olmalı yazımızda ele aldık.

KKTC deprem yönetmeliği nedir, nasıl yürürlüğe girdi?

Yönetmelik, 21/2005 sayılı Kıbrıs Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yasası ve 2009 İnşaat Mühendisleri Odası Vize Tüzüğü'nün verdiği yetkiyle Bakanlar Kurulu tarafından çıkarıldı. İnşaat Mühendisleri Odası'nın (İMO) yayımladığı metnin önsözüne göre yönetmelik, Planlama ve İnşaat Dairesi'nin katılımıyla son haline getirildi; önce KTMMOB Yetki Kurulu, ardından Bakanlar Kurulu tarafından onaylanarak 18 Haziran 2015'te Resmî Gazete'de yayımlandı.

Önsöz, KKTC'de deprem kurallarının tarihçesini de özetliyor. Bu tarihçe, farklı dönemlerde yapılmış binaların hangi kurallara göre tasarlanmış olabileceğini anlamak için önemli:

Önsözde yönetmeliğin ana referansının Türkiye'nin 2007 deprem yönetmeliği (TDY2007) olduğu ve Kıbrıs adası için hazırlanmış güncel bir deprem haritasının kullanıldığı belirtiliyor. Yönetmeliğin tam metnine İnşaat Mühendisleri Odası'nın sitesinden ulaşabilirsiniz.

Yönetmelik hangi binaları kapsıyor?

Yönetmeliğin amacı, deprem bölgelerinde yeni yapılacak, değiştirilecek ve büyütülecek resmi ve özel tüm binaların depreme dayanıklı tasarımı ve yapımı ile mevcut binaların deprem öncesi veya sonrası performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için gerekli kuralları ve asgari koşulları belirlemek. Metindeki kapsam maddelerini şöyle özetleyebiliriz:

• Yapı türleri: Betonarme (yerinde dökme ve prefabrike), çelik ve yığma binalar ile bina türü yapılar.
• Mevcut binalar: Kullanım amacı veya taşıyıcı sistemi değiştirilecek, performansı değerlendirilecek ya da güçlendirilecek binalar için ayrı bir bölüm (Bölüm 7) var.
• Referans standartlar: Yönetmeliğe aykırı olmamak koşuluyla Avrupa Birliği tasarım standartları (Eurocode), Kuzey Amerika ve Yeni Zelanda yönetmelikleri referans olarak kullanılabiliyor.
• Kapsam dışı yapılar: Köprüler, barajlar, kıyı ve liman yapıları, tüneller, boru hatları ve tamamı yer altında bulunan yapılar ile sismik yalıtımlı binalar bu yönetmeliğin dışında; bunlar için İMO'nun çağdaş uluslararası standartlara göre belirleyeceği koşullar uygulanıyor.
• Malzeme ve işçilik: Binalar TS-EN standartlarına, İMO Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi'ne ve Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı Yapı İşleri Fenni Şartnamesi'ne uygun olmalı.

Yönetmeliğin temel tasarım ilkesi üç kademeli: hafif şiddetteki depremlerde binada hasar oluşmaması, orta şiddetteki depremlerde hasarın sınırlı ve onarılabilir kalması, şiddetli depremlerde ise can güvenliğinin sağlanması. Konutların tasarımında esas alınan deprem, 50 yıllık süre içinde aşılma olasılığı %10 olan depremdir; bu, yaklaşık 475 yılda bir beklenen deprem senaryosuna karşılık geliyor.

KKTC deprem bölgeleri: hangi yerleşim hangi bölgede?

Yönetmelik, deprem bölgelerini ekindeki deprem haritası ve belediye hudutları bazında hazırlanmış listeyle tanımlıyor. Tasarımda kullanılan etkin yer ivmesi katsayısı, yönetmeliğin genel tablosunda 1. bölge için 0,40, 2. bölge için 0,30, 3. bölge için 0,20 ve 4. bölge için 0,10 olarak veriliyor. Ekteki yerleşim listesinde ise her yerleşim için bölge numarası ve katsayı ayrı ayrı yazıyor. Konut piyasası açısından öne çıkan bazı yerleşimler:

Listeye göre KKTC'de 1. derece deprem bölgesinde yer alan bir yerleşim bulunmuyor; adanın güney ve batı kesimlerine yakın yerleşimler ile Gazimağusa çevresi 2. derece, kuzey sahili ve Karpaz 3. derece bölgede. Bu, kuzey sahilinde deprem riskinin “yok” olduğu anlamına gelmez; yalnızca tasarımda kullanılan yer ivmesinin daha düşük alındığını gösterir. Tablodaki bazı 3. bölge yerleşimleri için listede 0,25 katsayısı yer aldığından, belirli bir parsel için geçerli değeri projeyi hazırlayan inşaat mühendisinden öğrenmek en doğrusu.

Deprem bölgesi tek başına belirleyici değildir; binanın oturduğu zemin de hesaba girer. Yönetmelik, deprem yüklerini hesaplarken yerel zemin sınıflarını ayrıca tanımlıyor ve zayıf zeminlerde daha elverişsiz tasarım spektrumlarının kullanılmasını öngörüyor. Bu nedenle aynı köyde yan yana duran iki parselde bile zemin etüdünün sonucu farklı çıkabilir ve taşıyıcı sistem buna göre tasarlanır. Kıyıya yakın, dolgu veya alüvyon zeminli alanlarda zemin etüdünün ayrıntısını sormak özellikle önemlidir.

Bina önem katsayısı: konut ile okul neden farklı?

Yönetmelik, deprem hesabında binanın kullanım amacına göre bir “bina önem katsayısı” uyguluyor. Deprem sonrasında hemen kullanılması gereken binalar daha yüksek güvenlik payıyla tasarlanıyor:

• 1,5: Hastaneler, sağlık tesisleri, itfaiye, haberleşme ve enerji tesisleri, ulaşım terminalleri, belediye ve kaymakamlık binaları, tehlikeli madde içeren binalar.
• 1,4: Okullar, yurtlar, pansiyonlar ve benzeri insanların uzun süre yoğun bulunduğu binalar, müzeler.
• 1,2: Spor tesisleri, sinema, tiyatro ve konser salonu gibi kısa süreli yoğun kullanılan binalar.
• Diğer binalar: Konutların da yer aldığı bu grup için tasarım depremi, önem katsayısı 1 olan binalar esas alınarak tanımlanıyor.

Pratikte bu, bir konut binasının yönetmeliğe göre can güvenliği hedefiyle tasarlandığını, hastane gibi kritik binalarınsa depremden sonra da işlevini sürdürecek şekilde daha yüksek dayanımla tasarlandığını gösteriyor.

Alıcı hangi belgeleri sormalı?

Yönetmeliğin varlığı, her binanın ona uygun yapıldığının garantisi değildir; uygunluğu belgeler ve denetim gösterir. Proje veya ikinci el konut incelerken şu soruları sormanızı öneriyoruz:

1. Statik proje vizeli mi? Taşıyıcı sistem projesinin İMO vize bürosundan geçtiğini ve inşaat izniyle onaylandığını sorun.
2. Zemin etüdü yapıldı mı? KTMMOB'un zemin değerlendirme esaslarına göre zemin etüdü statik projeden önce hazırlanıyor ve İMO vize bürosuna statik projenin eki olarak sunuluyor. Zemin değerlendirme dosyasının varlığını sorun.
3. Kontrol mühendisi kim? İnşaatın her aşamasını denetleyen kontrol mühendisinin adını ve beton ile demir test raporlarının saklanıp saklanmadığını öğrenin.
4. Bina hangi yılda tasarlandı? İkinci el konutta projenin 2005 öncesi, 2005–2015 arası veya 2015 sonrası onaylanmış olması, hangi kurallara göre tasarlandığı hakkında fikir verir.
5. Tadilat yapıldı mı? Taşıyıcı duvar kaldırma veya kat ilavesi gibi değişiklikler, mevcut binalar için ayrı değerlendirme gerektirir.

Eski bir binanın mevcut durumunu ölçtürmek isterseniz depreme dayanıklılık testi nasıl yaptırılır yazımıza, ikinci el alımda yapılacak diğer kontroller için Kıbrıs'ta ikinci el ev almak rehberimize bakabilirsiniz. Projeden alımda izin belgelerinin nasıl doğrulanacağını ise inşaat ruhsatı kontrolü yazımızda anlattık. Deprem riskine karşı finansal koruma için de Kıbrıs'ta deprem sigortası yazımız yol gösterebilir.

Sık sorulan sorular

KKTC'de geçerli deprem yönetmeliği hangisi?

KKTC'de binaların depreme dayanıklı tasarımı, 18 Haziran 2015'te Resmî Gazete'de yayımlanan “KKTC Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik 2015” ile düzenleniyor. İnşaat Mühendisleri Odası'nın mevzuat sayfasında Ekim 2026 itibarıyla bu yönetmelik listeleniyor. Yeni bir düzenleme yapılıp yapılmadığını proje mühendisinizden teyit edin.

Gazimağusa kaçıncı derece deprem bölgesi?

Yönetmeliğin ekindeki belediye hudutları bazındaki listeye göre Gazimağusa 2. derece deprem bölgesinde yer alıyor ve etkin yer ivmesi katsayısı 0,30 olarak veriliyor. Yeni Boğaziçi ve Tuzla da aynı listede 2. derece bölgede.

Girne ve İskele hangi deprem bölgesinde?

Listeye göre Girne, Çatalköy, Lapta, Alsancak, Esentepe ve Tatlısu 3. derece bölgede ve 0,20 katsayısıyla yer alıyor. İskele tarafında Yeni İskele ve Boğaziçi 3. derece bölgede 0,25 katsayısıyla, Bafra ve Boğaz ise 0,20 katsayısıyla listeleniyor.

2015 öncesi yapılmış binalar güvensiz mi?

Hayır, yalnızca yapım tarihine bakarak böyle bir sonuca varılamaz. İMO 2005'ten itibaren vize bürosuna sunulan projelerde Türkiye'nin 1997 deprem yönetmeliğini aramaya başlamıştı. Ancak eski binalarda tasarım kuralları, uygulama kalitesi ve sonradan yapılan tadilatlar farklılık gösterebilir. Şüphe varsa bir inşaat mühendisine yapı değerlendirmesi yaptırın.

Bir binanın yönetmeliğe uygun yapıldığını nasıl anlarım?

Vizeli statik proje, zemin değerlendirme dosyası, kontrol mühendisinin kayıtları ile beton ve demir test raporları en önemli göstergelerdir. Tamamlanmış binalarda kesin veya kısmi onay belgesi de sürecin resmi olarak tamamlandığını gösterir. Bu belgeleri satıcıdan yazılı olarak isteyin ve bağımsız bir mühendise inceletin.

Bir projenin statik proje ve zemin etüdü belgelerini birlikte gözden geçirmek isterseniz Akol Global ekibiyle iletişime geçebilirsiniz; sorularınızı belgeler üzerinden yanıtlayalım.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, vergisel veya finansal danışmanlık yerine geçmez. Son güncelleme: Ekim 2026.